Istorija [uredi - уреди] Još u kamenom dobu (oko 4500 godine pre/prije nove ere), postojalo je ljudsko naselje na teritoriju današnjeg Novog Sada. Ovo naselje se nalazilo na desnoj obali reke/rijeke Dunav, na teritoriju današnjeg Petrovaradina. Ovo područje su, kasnije, osvojili Kelti (u četvrtom veku/vijeku pre/prije nove ere), a potom Rimljani (u prvom vijeku prije nove ere). Prvo utvrđenje na desnoj obali Dunava sagradili su Kelti. Kasnije, tokom rimske vladavine, sagrađena je nova, veća tvrđava u prvom vijeku nove ere, a bila je poznata pod imenom Kuzum. Tvrđava je bila uključena u rimsku pokrajinu Panoniju, a razorili su je Huni u petom vijeku. Vizantinci su obnovili grad krajem petog vijeka, a tokom vizantijske vladavine grad se spominje pod dva imena: Kuzum i Petrikon. Grad zatim osvajaju Istočni Goti, Gepidi, Avari, Franci, Bugari, i ponovno Vizantinci. U dvanaestom vijeku osvojili su ga Mađari, i grad se od tada nalazio pod mađarskom, turskom i austrijskom vlašću. Grad se prvi put pominje pod imenom Petrovaradin 1237 godine. Tokom turske vladavine, grad je bio poznat pod imenom Varadin. Naselje na lijevoj obali Dunava osnovano je 1694 godine. Ovo naselje je prvobitno bilo poznato pod imenima: Racka varoš (Raitzenstadt, odnosno Srpski grad) i Petrovaradinski Šanac, a kasnije je dobilo ime Novi Sad. Prvobitni stanovnici naselja bili su ogromnom većinom Srbi. 1720 godine Novi Sad je imao 112 popisanih srpskih domova, kao i 15 mađarskih i 14 njemačkih. 1748 Novi Sad postaje slobodan kraljevski grad i dobiva današnje ime. 1771 i 1838 godine grad je stradao od poplave. Tokom osamnaestog i devetnaestog stoljeća, Novi Sad je bio najveći srpski grad (1820 godine grad je imao oko 20,000 stanovnika, od kojih su dve trećine bili Srbi). U to doba Novi Sad je bio centar političkog, kulturnog i društvenog života cjelokupnog srpskog naroda. U Novom Sadu su u to vrijeme stalno boravili ili se duže zadržavali Svetozar Miletić, Polit-Desančić, Jovan Jovanović Zmaj, Laza Kostić, Đorđe Natošević, I. Vučetić, Stefan Branovački, S. Pavlović, T. Mandić, L. Stanojević, A. Hadžić, Kosta Trifković, A. Pajević, kao i mnogi viđeniji emigranti iz Srbije. Sve ovo bili su razlozi da Novi Sad bude prozvan Srpskom Atinom. 1848 novosadski Srbi izabrali su na zboru u Novom Sadu deputaciju, koja je imala zadatak, da se sporazume sa Košutom o odnosima između nove revolucionarne mađarske vlade i vojvođanskih Srba. Sporazum nije postignut i time je na teritoriju današnje Vojvodine otpočeo krvavi rat između Srba i Mađara. U ratu je naročito stradao Novi Sad, koji je mađarska vojska razorila, bombardovanjem/bombardiranjem sa Petrovaradinske tvrđave, a grad je izgubio većinu svog stanovništva. Između 1849 i 1860 godine, Grad se nalazio u okviru Vojvodstva Srbije i Tamiškog Banata. Matica Srpska se preselila u Novi Sad 1864 godine, a dovršena je i srpska gimnazija. Također je osnovano i društvo za srpsko narodno pozorište. 9/11 1918 srpska vojska je okupirala Novi Sad i grad je od tada dioKraljevstva Srba, Hrvata i Slovenaca. Prema popisu stanovništva od 31/3 1921, grad je imao 39.122 stanovnika, od kojih je bilo: Srba 16.071, Slovenaca 613, Slovaka 1.294, Rusa 672, Mađara 13.065, Jevreja 2.663, Nemaca 6.486. Po vjeroispovesti: pravoslavnih 14.891, katolika 15.120, evangelista 5.713, muslimana 426. 1929 godine Novi Sad postaje glavni grad Dunavske banovine, jedne od pokrajina Kraljevine Jugoslavije. Mađarski fašisti su okupirali grad 1941 godine. Okupatori su počinili brojne zločine nad srpskim i jevrejskim stanovništvom. Grad su oslobodile partizanske jedinice 1944 godine. Od 1945 godine Novi Sad je glavni grad Autonomne Pokrajine Vojvodine. Novi Sad je znatno oštećen u NATO bombardovanju/bombardiranju1999 godine; sva tri mosta na Dunavu su porušena, oštećene su komunikacije, kao i vodovodni i električni sistemi. Na grad su nekoliko puta bacane zabranjene kasetne bombe, a rafinerija nafte je gotovo svakodnevno bombardirana, što je izazvalo znatnu ekološku štetu i zagađenje životne sredine. Literatura [uredi - уреди] Narodna enciklopedija (1927 g.) Đorđe Randelj, Novi Sad - slobodan grad, Novi Sad, 1997. Jovan Mirosavljević, Novi Sad - atlas ulica, Novi Sad, 1998. Radenko Gajić, Petrovaradinska tvrđava - Gibraltar na Dunavu, Sremski Karlovci, 1993.